Fale intensywnych opadów na początku grudnia 2025 roku wywołały osuwiska i powodzie w niektórych częściach północno-zachodniego Pacyfiku. Powodzie były wynikiem potężnej rzeki atmosferycznej, która od około 7 grudnia uderzyła w ten region.
Rzeki atmosferyczne to długie, wąskie pasma wilgoci, które poruszają się jak rzeki na niebie, transportując parę wodną z tropików w kierunku biegunów. Występują na całym świecie, najczęściej jesienią i zimą, przy czym zachodnie wybrzeże USA jest zazwyczaj dotknięte wilgotnym powietrzem pochodzącym z Hawajów. W tym tegorocznym grudniowym przypadku część wilgoci dotarła z jeszcze większej odległości, gdyż około 11 000 kilometrów z okolic Filipin. 11 grudnia wystąpiły powodzie na rzekach Skagit i Snohomish z rekordowymi poziomami wód oraz osuwiska błotne.
Zdjęcie pokazuje całkowitą ilość pary wodnej opadowej w atmosferze wyrażoną w kg/m2 wykonane w Obserwatorium Ziemi NASA.
Źródło obrazu: NASA Earth Observatory, opracowanie Lauren Dauphin.
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
21 czerwca 2025 roku w Londynie podczas obchodów Światowego Dnia Hydrografii 2025 (WHD 2025), Fundacja Nippon-GEBCO Seabed 2030 Project ogłosiła, że 27,3% dna oceanów zostało zmapowane zgodnie z nowoczesnymi standardami. Przyrost danych za ostatni rok odpowiada ponad 4 mln km² nowo zmapowanego dna morskiego.
Ustanowiony przez Międzynarodową Organizację Hydrograficzną (IHO) Światowy Dzień Hydrografii ma na celu zwiększenie świadomości na temat kluczowej roli, jaką hydrografia odgrywa w pogłębianiu naszej wiedzy o oceanach. Tegoroczny temat przewodni WHD 2025 zatytułowany „Mapowanie dna morskiego: umożliwianie działań na rzecz oceanów” podkreśla, w jaki sposób dane batymetryczne stanowią podstawę niebieskiej gospodarki, wspierając zrównoważoną energię morską, turystykę przybrzeżną i rybołówstwo, oraz przyczyniają się do globalnych wysiłków na rzecz ochrony różnorodności biologicznej i przeciwdziałania zmianie klimatu.
Seabed 2030 zapoczątkowany na Konferencji Oceanicznej ONZ w 2017 roku, to wspólny projekt Fundacji Nippon i Ogólnej Mapy Batymetrycznej Oceanów (GEBCO), który ma na celu przyspieszenie pełnego mapowania dna oceanicznego świata i zebranie wszystkich danych w ramach Ogólnodostępnej Mapy Oceanów GEBCO do 2030 roku. Jako główny program Dekady Oceanów, Seabed 2030 pomaga wypełnić jedną z największych luk w danych w nauce o oceanach.
Czy zdążymy do 2030 roku?
Obszary miejskie, w tym miasta, miasteczka i przedmieścia, zamieszkuje ponad 75% ludności Unii Europejskiej. Obszary te są szczególnie narażone na zmiany klimatu ze względu na dużą gęstość zaludnienia, ograniczoną liczbę terenów zielonych i złożoną infrastrukturę, które to zwiększają narażenie na ekstremalne upały, susze, niedobór wody, powodzie, erozja wybrzeży i inne. W miarę jak europejskie miasta zmagają się z coraz częstszymi i intensywniejszymi ekstremalnymi zjawiskami klimatycznymi, istnieje potrzeba posiadania danych i modeli wspierających projektowanie szybkich i ukierunkowanych działań adaptacyjnych. To staje się już koniecznością. Wykorzystanie tych danych przez decydentów nie jest już tak oczywiste. Program Copernicus dostarcza informacji satelitarnych z obserwacji Ziemi (EO – Earth Observation) wspomagających lepsze przystosowanie się do zmian klimatu. Na rysunku zobrazowano liczbę dni w 2024 roku z intensywnym oddziaływaniem wysokiej temperatury. Są to dni, w których temperatura wynosiła co najmniej 32 st. C.
Źródło rysunku: ESOTC 2024. European Union Copernicus Climate Change Service.
Góra lodowa A23A, która od początku marca 2025 roku tkwi w płytszych wodach szelfu kontynentalnego u wybrzeży wyspy Georgia Południowa, traci swoją powierzchnię i krawędzie. Jest ona ciągle największą górą lodową znajdująca się obecnie na morzu, jednakże fale i oddziaływanie pogodowe powodują odrywanie się większych i mniejszych kawałków oraz zmniejszają jej powierzchnię.
3 maja 2025 roku NASA Aqua Satellite wykonał zdjęcie góry lodowej A23A, która ciągle znajduje się oparta o dno na mniejszej głębokości w odległości około 100 km od Georgii Południowej. Chociaż jej położenie pozostało w dużej mierze niezmienione, powierzchnia góry znacznie się zmniejszyła w ciągu zaledwie dwóch miesięcy. Dane o górze A23A mówią, że straciła ona ponad 360 km2 między 6 marca a 3 maja 2025 roku. Na zdjęciu widoczne są liczne pływające małe odłamki, ale i większy fragment, który oderwał się od południowej strony A23A w połowie kwietnia, nazwany A23C. Aktualnie wiele wskazuje na to, że góra lodowa staje się coraz bardziej krucha. Bez względu na to, jak będzie przebiegał dalszy jej rozpad, to los tej A23A jest niemal pewny.
Zdjęcie NASA Earth Observatory autorstwa Michali Garrisona.
Od wielu lat trwają badania meteorologiczno-oceanograficzne koncentrujące się na interakcji atmosfery i oceanu, ruchu mas wodnych wywoływanych prądami morskimi oraz wpływu tych zjawisk na ekstremalne warunki pogodowe i globalny klimat. Okazuje się, że pacyficzny El Niño ma młodszego brata, po drugiej stronie kontynentu południowoamerykańskiego na Oceanie Atlantyckim. Nazywa się Atlantic Niño i jest niesamowicie podobny do swojego starszego brata. Podobnie jak El Niño, Atlantic Niño charakteryzuje się cieplejszymi niż przeciętnie temperaturami powierzchni morza w równikowym środkowo-wschodnim Atlantyku oraz osłabionymi pasatami.
W przeciwieństwie do El Niño, który osiąga szczytową intensywność jesienią i zimą, Atlantic Niño zazwyczaj występuje latem i ma krótszy czas trwania oraz bardziej lokalne skutki klimatyczne. Zjawisko to wpływa na pogodę w różnych regionach, m.in. na monsun letni w Afryce Zachodniej, powodując zmniejszone opady w regionie Sahelu, a także zwiększoną częstotliwość powodzi w północno-wschodniej części Ameryki Południowej oraz w krajach Afryki Zachodniej graniczących z Zatoką Gwinejską. Naukowcy wyróżniają dwa typy Atlantic Niño: Central Atlantic Niño, który charakteryzuje się ociepleniem w centralnym równikowym Atlantyku, oraz Eastern Atlantic Niño, który występuje bliżej wybrzeży Afryki Zachodniej.
Źródło: NOAA. Atlantic Oceanographic & Meteorological Laboratory i Lei Zhang et al., Emergence of the Central Atlantic Niño, Oceanography, Science Advances, 2023.
Góra lodowa A23a jest aktualnie największą i najstarszą górą lodową pływającą po oceanie światowym. A23a to góra stołowa, która wycieliła się z lodowca szelfowego Filchnera-Ronne’a w 1986 r. Przez wiele lat tkwił na dnie morskim Morza Weddella, a od 2020 r. zaczęła przemieszczanie. Jej powierzchnia wynosi około 3 500 km2, grubość od 200 do 400 m, a masa sięga bilion ton. 4 marca 2025 r. osiadł na mniejszych głębokościach w odległości ok. 40 Mm od wybrzeży wyspy Georgia Południowa.
Aktualnie góra pozostaje na swojej pozycji, a jej dalsze losy nie są trudne do przewidzenia.
Źródło zdjęć: British Antarctic Survey, AFP i RAF.
Temat: „Wspólne wypełnianie luki w systemie wczesnego ostrzegania” (Closing the Early Warning Gap Together)
WMO potwierdziło niedawno, że rok 2024 był najgorętszym rokiem w historii. Zmiany w naszym środowisku napędzają coraz więcej ekstremalnych zjawisk pogodowych. Gwałtownie nasilające się cyklony tropikalne, niszczycielskie opady deszczu, fale sztormowe, powodzie, śmiertelne susze i pożary lasów są coraz częstsze. Poziom mórz podnosi się, co naraża gęsto zaludnione obszary przybrzeżne na zalanie i wpływ fal oceanicznych. Społeczne skutki tych wydarzeń utrzymują się jeszcze długo po tym, jak znikną nagłówki gazet.
Zapraszamy 24 marca 2025 roku o godzinie 1700 do audytorium w budynku wielofunkcyjnym (budynek 620, piętro 1) na obchody Światowego Dnia Meteorologii 2025 połączone z tematycznym wykładem.
MESSAGE ON THE OCCASION OF WORLD METEOROLOGICAL DAY 2025 – do pobrania
Gwałtowność huraganów na Atlantyku wzrasta wraz z ocieplaniem się oceanu wynika z badań prowadzonych przez amerykańskich naukowców, którzy opublikowali wyniki swoich prac w Environmental Research: Climate. Daniel M Gilford wraz z współautorami uważają, że zmiany klimatyczne spowodowały, że huraganowe wiatry przyspieszyły średnio o prawie 30 km/h. Jest to wynik analizy 38 huraganów, które wystąpiły na Północnym Atlantyku w latach 2019-2023. Zmiany klimatyczne gwałtownie zintensyfikowały prawie 84% huraganów. Huragany są napędzane przez ciepłą wodę oceaniczną. Teoretycznie im cieplejsza woda, tym większa intensywność huraganu, która jest mierzona prędkością wiatru. Aby to zmienić musimy radykalnie zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych.
Źródło zdjęcia: NESDIS NOAA.NATURE z 4 października 2024 roku w wiadomości Alix Soliman – „Believe it or not, this lush landscape is Antarctica” („Wierzcie lub nie, ale ten bujny krajobraz to Antarktyda”) informuje, że w ciągu ostatnich 60 lat na Antarktydzie nastąpił znaczny wzrost temperatury, przy czym tempo ocieplenia jest najwyższe w regionach Antarktydy Zachodniej i Półwyspu Antarktycznego, a zachodzące zmiany następują znacznie szybciej niż globalne średnie ocieplenie. Trwałe zazielenienie Półwyspu Antarktycznego obserwowane jest za pomocą satelitów. Zdjęcia satelitarne regionu pokazują, że powierzchnia pokryta roślinnością zwiększyła się prawie 14-krotnie w ciągu 35 lat. Na poniższych zdjęciach zobrazowane zostały mchy porastające Wyspę Ardley (62º S), Wyspę Barrientos (62ºS) i Nosel Point (64ºS0). Zbiorowiska mchów odgrywają kluczową rolę w przekształcaniu nagich powierzchni skalnych w porośnięty roślinnością grunt. Naukowcy wskazują na zmiany klimatyczne będące czynnikiem powodującym przeobrażanie krajobrazu z białego na zielony. Temperatury na półwyspie wzrosły o prawie 3°C od 1950 roku, co jest znacznie większym wzrostem niż obserwowany w większości naszej planety.
Źródło zdjęć: fot. Dan Charman.
Wraz ze zbliżaniem się jesieni zmieniają się zasięgi pokrywy lodowej w Arktyce i Antarktyce. Najczęściej połowa września jest okresem przełomu tych zasięgów. W Arktyce osiągnięta zostaje minimalna wartość powierzchni pływającego lodu, a w Antarktyce maksymalna. The National Snow and Ice Data Center (NSIDC) każdego dnia podaje powyższe wartości. Czasami występuje opóźnienie przekazu danych, które zwykle jest rozwiązywane w ciągu kilku dni. Minimalna wartość występowania pokrywy lodowej w tym roku wystąpiła w okolicach połowy września i wynosiła ok. 4,2 min. km2, w Antarktyce w podobnym czasie z wartością maksymalną ok. 17,1 min. km2. Widzimy dość duże różnice z ekstremalnymi i średnimi wieloletnimi wartościami.
Źródło: The National Snow and Ice Data Center (NSIDC).
Stacja Polarna TARA, dryfująca baza badawcza konstruowana tak, aby wytrzymać arktyczne warunki, rozpocznie w tym miesiącu pierwsze próby oceaniczne po pięciu latach od rozpoczęcia jej projektowania i budowy. Stacja ma rozpocząć serię dwuletnich rejsów w 2026 roku. Naukowcy mają nadzieję, że długoterminowa ich obecność w Arktyce pomoże zrozumieć wpływ zmian klimatycznych na ekosystemy polarne.
Arktyka była badana zaledwie w kilku długoterminowych ekspedycjach. Ostatnią była roczna misja niemieckiego lodołamacza „Polarstern” w ramach „MOSAiC Expedition” (Multidisciplinary drifting Observatory for the Study of Arctic Climate) w latach 2019-2020. Od 2006 r. do początku 2008 r. szkuner badawczy „Tara” (z Ocean Foundation Tara) odbył 18-miesięczny rejs po Arktyce, jednakże ze względów na ograniczoną przestrzeń nie możliwe było na nim wykonanie niektórych istotnych badań.
Na pokładzie dryfującej stacji o średnicy 26 metrów znajdzie się miejsce dla 18 badaczy w 10 dwuletnich transpolarnych dryfach po Morzu Arktycznym na północ od Rosji do wschodniej Grenlandii.
Źródło zdjęcia: François Dourlen-Fondation Tara Ocean.
Tematem przewodnim Światowego Dnia Morza 2024 jest „Żegluga w przyszłości: bezpieczeństwo przede wszystkim” („Navigating the future: safety first”). Powyższa tematyka odzwierciedla działania Międzynarodowej Organizacji Morskiej (International Maritime Organization – IMO) na rzecz poprawy bezpieczeństwa morskiego i ochrony na morzu, w połączeniu z ochroną środowiska morskiego, przy jednoczesnym zapewnieniu rozwoju przepisów wynikających z szybkiego tempa zmian w rozwoju technologii i innowacji.
Tegoroczny temat pozwala również skupić się w pełnym zakresie na wprowadzanych regulacjach dotyczących bezpieczeństwa, a wynikających z nowych technologii oraz wprowadzenia paliw alternatywnych, w tym środków mających na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych ze statków. IMO dąży do zapewnienia utrzymania bezpieczeństwa i natężenia żeglugi oraz potencjalnej jej poprawy, tak aby przepływ międzynarodowego handlu morskiego był nadal płynny i wydajny. Bezpieczeństwo leży u podstaw wszystkich działań IMO od momentu powstania Organizacji. Ramy regulacyjne stale ewoluują w miarę pojawiania się nowych potrzeb. Doskonałym przykładem tego jest obecnie trwający proces tworzenia kodeksu dla morskich autonomicznych statków nawodnych (kodeks MASS).
W 2024 r. mija 50 lat od przyjęcia Konwencji SOLAS (International Convention for the Safety of Life at Sea – Międzynarodowa konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu) z 1974 r., kluczowego traktatu IMO regulującego bezpieczeństwo morskie.
Światowy Dzień Mórz, który obchodzimy w tym roku 26 września (pierwotnie była to data utworzenia IMO – 17 marca), ma na celu uświadomienie, że morza są wspólnym dobrem, a ochrona środowiska morskiego powinna być przedmiotem zainteresowania i odpowiedzialności nie tylko rządów czy instytucji, ale także całej ludzkiej społeczności. Obchody tego dnia zainicjowane zostały przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO), wyspecjalizowaną agendę Narodów Zjednoczonych, która formalnie powstała w 1948 roku. Obecnie należą do niej 176 państwa i 3 państwa stowarzyszone.
Wody mórz i oceanów pokrywają niemalże 71% powierzchni całej Ziemi. Powierzchnia mórz szacowana jest na około 40 mln km2, zaś ich liczba wynosi 71 (w tej liczbie nie są uwzględnione Morze Kaspijskie i Morze Martwe, gdyż maja śródlądowy charakter). Morza są częścią oceanów. Ich wody są bezpośrednio połączone z oceanami i mieszają się. W przypadku mórz śródlądowych wymiana ta następuje przez wąskie cieśniny i jest utrudniona, jednakże większość to morza otwarte, przybrzeżne lub międzywyspowe. Granice niektórych mórz trudno wydzielić od oceanów. Wody morskie i oceaniczne stanowią niezwykle istotny element ziemskiego ekosystemu.
Z okazji Światowego Dnia Morza 2024 Sekretarz Generalny IMO Arsenio Dominguez wystosował przesłanie na tę okoliczność:
Film: Navigating the future_ safety first!
Przesłanie w formacie PDF: Przesłanie Sekretarza Generalnego IMO na ŚDM 2024
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
Tegoroczne krajowe obchody Światowego Dnia Hydrografii odbyły się w Szczecinie w dniach 28–29 czerwca 2024 roku. Tematem przewodnim wskazanym przez Międzynarodowa Organizację Hydrograficzną na rok 2024 jest: „Informacja Hydrograficzna – dla zwiększenia bezpieczeństwa, wydajności oraz zrównoważonego rozwoju w działalności ludzkiej na morzu” (Hydrographic Information – Enhancing safety and efficiency in marine activities). W ramach obchodów miały miejsce: wystawy statyczne na nabrzeżu przy cumujących jednostkach Marynarki Wojennej, Urzędu Morskiego w Szczecinie, Politechniki Morskiej i firm hydrograficznych, konferencja naukowa w Politechnice Morskiej, dynamiczne pokazy prowadzenia sondaży i pomiarów hydrograficznych oraz ratownictwa wodnego, a także wizyty na pokładach cumujących jednostek. Nasza Akademia i Katedra prezentowały się na wystawie i konferencji.
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
Druga połowa września to czas kiedy na Oceanie Arktycznym pływający lód osiąga swój minimalny zasięg. W 2023 roku powierzchnia lodu pływającego jest znacznie mniejsza od średniej wielkości, jednakże większa o ok. 0,7 mln km2 niż miało to miejsce w 2012 roku, kiedy lodu było najmniej. Na wykresach z dnia 25 września 2023 roku zaznaczone zostały wartości ekstremalne dla Arktyki i Antarktyki. Obecnie mamy do czynienia z praktycznym otwarciem dwóch polarnych przejść z Atlantyku na Pacyfik i odwrotnie. Natomiast w Antarktyce mamy aktualnie do czynienia z malejącym maksimum występowania zasięgu lodu pływającego. Należy tutaj zaznaczyć, że tegoroczne maksimum jest mniejsze od średniej wartości o ok. 1 mln km2.
Źródło rysunków: National Snow and Ice Data Center.
Światowy Dzień Oceanów (WOD) to międzynarodowe święto obchodzone 8 czerwca. Utworzenie święta zaproponowano w trakcie Szczytu Ziemi w 1992 roku. Oficjalnie zostało no ustanowione przez ONZ w 2008 roku. Celem święta jest propagowanie wiedzy na temat oceanów, ich flory i fauny oraz dbałości o czystość wód oceanicznych. 8 czerwca 2023 roku w Nowym Yorku odbyły się światowe obchody Dnia Oceanów zorganizowane przez ONZ. Zachęcam do zapoznania się z prezentacją prof. dr. Hansa-Otto Pörtnera z Alfred-Wegener-Institute załączoną do informacji: WOD 2023 Prezentacja prof. dr. Hans-Otto Portnera
Opracował: Czesław Dyrcz.
Źródła: Zdjęcia – Marine Stewardship Council, WWF, C. Dyrcz; Film – ONZ.
3 lutego 2023 roku okręt naukowo-badawczy Bułgarskiej Akademii Marynarki Wojennej „Święci Cyryl i Metody” (RSV „Sv Sv Kiril I Metodii” – numer burtowy 421) wszedł do argentyńskiej bazy Marynarki Wojennej w Mer del Plata. Drugi etap rejsu z Kartageny (Hiszpania) do Mer del Plata (Argentyna) przebiegł pomyślnie. Po wyjściu z Kartageny okręt napotkał niesprzyjające warunki pogodowe. Podczas przejścia przez afrykańskie wody zagrożone piractwem morskim podjęto szczególną ostrożność antyterrorystyczną. Przejście równika połączono z tradycyjnym chrztem równikowym załogi. W Mer del Plata zaokrętowana zostanie na pokład okrętu druga grupa uczestników 31. Bułgarskiej Ekspedycji Antarktycznej, która dotarła do Argentyny drogą lotniczą. Przed załoga i naukowcami trudny etap rejsu przez wody cieśniny Drecka do wysp Półwyspu Antarktycznego oraz docelowo do hiszpańskiej Juan Carlos I Antarctic Base i bułgarskiej stacji polarnej Ohridski Base na wyspie Livingston (South Shetlands Archipelago). Stacja Juan Carlos I leży w zaledwie kilku kilometrów od stacji Ohridski. W ramach porozumienia z Hiszpanią RSV „Sv Sv Kiril I Metodii” transportuje zaopatrzenie logistyczne również do stacji hiszpańskiej. W Mer del Plata okręt został przywitany przez rektora Akademii Marynarki Wojennej w Warnie kontradmirała prof. Boyana Miednikarowa, przyjaciela naszej Akademii Marynarki Wojennej.
Pierwsza grupa naukowców polarnej misji wypłynęła 2 stycznia 2023 roku z chilijskiego portu Punta Arenas na pokładzie statku badawczego pod banderą Brazylii „ARY RONGEL”. Statek przewoził również zaopatrzenie do bułgarskiej bazy, a przed dotarciem do niej odwiedził brazylijską bazę „Commandsante Ferras” na Wyspie Króla Jerzego w Zatoce Admiralicji, tuż nieopodal Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.
Nagroda rektora-komendanta AMW III stopnia za najlepszą pracę dyplomową na kierunku technicznym została przyznana panu ppor. mar. mgr. inż. Januszowi Adriankowi za pracę na temat „Meteorologiczno-oceanograficzne zabezpieczenie działań okrętów podwodnych”. Przez ostatnie lata ppor. mar. Janusz Adrianek podczas studiów kierował naukowym kołem studenckim METOC. W dniu wydziałowej inauguracji nowego roku akademickiego 2022-2023 dziekan Wydziału Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego wraz z opiekunek koła (promotorem pracy) wręczyli nagrodę laureatowi, już oficerowi okrętów podwodnych.
Panu Porucznikowi gratulujemy i życzymy wielu sukcesów w służbie na okrętach podwodnych.
Foto: Krzysztof Miłosz.
Akademia Marynarki Wojennej.
Wydawnictwo Naukowe Akademii Morskiej w Szczecinie wydało trzy podręczniki autorstwa Czesława Dyrcza “Meteorology for students of the Maritime University of Szczecin”, “Oceanography for students of the Maritime University of Szczecin” i “Voyage planning for students of the Maritime University of Szczecin” przeznaczone dla studentów Akademii Morskiej w Szczecinie, a stanowiące zbiór trzech podręczników, które zostały napisane z myślą o studentach uczelni morskich i akademii marynarek wojennych zarówno w Polsce, jak i za granicą. Podręczniki opracowane zostały zgodnie z programami przedmiotów na poziomie zarządzania Konwencji STCW i napisane w języku angielskim.
Te trzy podręczniki stanowią projekt realizowany przez autora, jako nauczyciela akademickiego przekazującego powyższe książki bezpłatnie zainteresowanym uczelniom, które wydają je w własnych akademickich wydawnictwach na potrzeby swoich studentów. Podręczniki będą systematycznie aktualizowane i dostosowywane do potrzeb programów uczelni, które wykorzystują je w procesie dydaktycznym.
Do tego zdarzenia doszło w wigilijną noc 24 grudnia 2021 roku o godzinie 2203 LT na pozycji 15 mil morskich na NNW od wyspy New Providence na Bahamach. Tankowiec (gazowiec) M/T „Tropic Brieeze” po zderzeniu z super jachtem M/Y „Utopia IV” zatonął na głębokości ok. 600 m. Tankowiec (to nieduża jednostka o długości 49 m) został uderzony w rufową część kadłuba przez 63-metrowy jacht, co skutkowało rozszczelnieniem kadłuba, dostaniem się wody do wnętrza statku i jego zatonięciem. Zniszczenia dziobowej części jachtu spowodowały również dostaniem się wody do jego wnętrza. M/Y „Utopia IV” w asyście jednostki patrolowej przeszedł do Prince George Wharf (Nassau). 7-osobowa załoga tankowca została podjęta przez przepływającą w pobliżu jednostkę, która udzieliła jej pomocy.
Nieznane są dokładne okoliczności tego wypadku.
Źródło zdjęć: Marine Traffic.com, Stocznia Rossinavi i Salvage and Wreck
Studenckie koło naukowe meteorologiczno-oceanograficzne METOC zaprasza na spotkanie połączone z wykładem kontradmirała w st. spocz. dr. inż. Czesława Dyrcza na temat: Dlaczego klimat się zmienia? Spotkanie odbędzie się w audytorium A Biblioteki Głównej Akademii Marynarki Wojennej we wtorek 14 grudnia 2021 roku o godzinie 1700. Zaproszenie jest kierowane do członków koła naukowego, studentów pierwszego i drugiego roku studiów oraz wszystkich sympatyków i zainteresowanych tematyką zmiany klimatu. Wykład ma charakter otwarty.
System klimatyczny Ziemi jest niezwykle delikatną strukturą, której elementy są powiązane gęstą siecią zależności. Nawet niewielka zmiana w tym układzie może doprowadzić do łańcucha zjawisk, którego efekty będą nieprzewidywalne w skutkach dla Ziemi. To właśnie dzięki temu, pozornie niewielkie emisje gazów cieplarnianych związane z działalnością człowieka, zdołały doprowadzić do poważnego globalnego ocieplenia.
Klimat Ziemi ulegał w przeszłości znaczącym zmianom. Należy tu zaznaczyć, iż w przeszłości miały miejsce epoki lodowe, podczas których obszar półkuli północnej pokryty był grubym lądolodem o grubości dochodzącej nawet do trzech kilometrów. W historii naszej planety bywały też dużo cieplejsze okresy, gdy na Ziemi w ogóle nie było lądolodów. Te zmiany klimatu były powodowane czynnikami naturalnymi, takimi jak zmiany orbity Ziemi czy zmiany aktywności wulkanicznej. Przyczyną współczesnego globalnego ocieplenia bez wątpienia jest człowiek.
Zmianę klimatu dostrzegamy wyraźnie nawet bez zaawansowanych badań i metod statystycznych. Starsze pokolenie może sięgnąć pamięcią sprzed 30 lat i porównać tamten klimat z obecnym, a zmiany są istotne, gdyż zimy były ogólnie bardziej mroźne i śnieżne, lata zaś mniej upalne. Średnioroczna temperatura w Warszawie w ostatnim półwieczu wzrosła z 7,5°C do 10°C, a we Wrocławiu z 8,5°C do blisko 11°C. Obecne tempo wzrostu temperatury powietrza oraz tempo emisji gazów cieplarnianych grozi katastrofą klimatyczną Ziemi.
Dlaczego klimat się zmienia – zachęcamy do zapoznania się z prezentacją
W pobliżu półwyspu Melrakkaslettu u wybrzeży Islandii zaobserwowano górę lodową o kształcie katedry. „Katedry lodowe” są zdecydowanie rzadkością na wodach arktycznych, jednakże ta ma wyjątkowy kształt. Najprawdopodobniej góra to oderwała się od lądowca na Grenlandii i niesiona Prądem Wschodniogrenlandzkim przez Cieśninę Duńską dotarła w pobliże Melrakkaslétta (półwysep w północno-wschodniej Islandii).
Źródło: RUV, Rif Field Station.
Tygodniowa prognoza temperatur dla Gdyni jest opracowywana na podstawie następujących modeli meteorologicznych:
Prognoza obejmuje najniższe (noc) i najwyższe (dzień) temperatury powietrza dla Gdyni. Zapraszam do korzystania i przekazywania ewentualnych uwag.
Czesław Dyrcz
Tematem tegorocznego Światowego Dnia Meteorologii jest „Ocean, nasz klimat i pogoda”. Kiedy mówimy o pogodzie i klimacie, większości z nas myśli przychodzi tylko to, co dzieje się w atmosferze. Jednakże to tylko ograniczony obraz kiedy nie weźmiemy pod uwagę oceanu.
Pokrywając około 70% powierzchni Ziemi, ocean jest głównym czynnikiem wpływającym na światową pogodę i klimat. Odgrywa również kluczową rolę w zmianach klimatu. Ocean jest również głównym motorem światowej gospodarki, przenosząc ponad 90% światowego handlu i utrzymując 40% ludzkości zamieszkującej w promieniu 100 km od wybrzeża. Mając to na uwadze, Krajowe Służby Meteorologiczne i Hydrologiczne oraz naukowcy regularnie monitorują ocean i jego zmiany, modelując jego wpływ na atmosferę i świadcząc różnorodne usługi morskie, w tym wspierając zarządzanie wybrzeżami i bezpieczeństwo życia na morzu. Obecnie rosnące skutki zmiany klimatu sprawiają, że obserwacje oceanów, badania i usługi są bardziej krytyczne niż kiedykolwiek wcześniej.
Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) poprzez tak sformułowany temat skupia się na łączeniu oceanów, klimatu i pogody w ramach Systemu Ziemi. Stanowi to również początek Dekady Nauk o Oceanie na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych (2021-2030). Dekada pobudza wysiłki zmierzające do wzmożenia nauki o oceanach – poprzez innowacyjne i przełomowe pomysły – jako podstawy informacji wspierających zrównoważony rozwój. WMO, jako wyspecjalizowana agencja ONZ ds. Klimatu, pogody i wody, stara się wspierać zrozumienie nierozerwalnego związku między oceanem, klimatem i pogodą. Pomaga nam to zrozumieć świat, w którym żyjemy, w tym wpływ zmian klimatycznych, oraz pomóc krajom członkowskim we wzmocnieniu ich zdolności do ochrony życia i mienia – zmniejszając ryzyko katastrofy – oraz w utrzymaniu opłacalnych gospodarek.
Światowa Organizacja Meteorologiczna w ramach Międzynarodowego Dnia Meteorologii 2021 zwraca uwagę na tak istotne problemy jak:
Światowa Organizacja Meteorologiczna prezentuje powyższe zagadnienia w oficjalnym materiale World Meteorological Day 2021 – The ocean, our climate and weather.
Ponad rok temu, 16 lutego 2020 roku, współczesny statek-widmo MV „Alta” osiadł na mieliźnie na irlandzkim wybrzeżu w pobliżu Ballycotton, Cork, podczas sztormu „Dennis”. 10-osobowa załoga została zdjęta na środku Atlantyku (około 1200 mil morskich na SE od Bermudów) we wrześniu 2018 roku przez US Coast Guard ze względu na niemożliwość naprawy układu napędowego i zbliżający się huragan. Niesprawny statek dryfował do tamtego czasu przez 20 dni. Po tym kontakt z jednostką został utracony na 11 miesięcy. W sierpniu 2019 roku brytyjski okręt patrolowy HMS „Protector” zgłosił, że spotkał statek na Oceanie Atlantyckim bez żadnej załogi.
Poważne zniszczenia wraku spowodowały sztormy w lutym i marcu tego roku.
Zdjęcia: Safehaven Marine. Frank Kowalski.
W dniu 13 lutego 2021 roku północno-zachodni wiatr (15-20 węzłów) spowodował ruchu lodu w Zatoce Puckiej. Oderwany lód od pola lodowego zlokalizowanego w północno-zachodniej części zatoki zaczął przemieszczać się w stronę otwartej Zatoki Gdańskiej. W panujących warunkach atmosferycznych można prognozować przemieszczenie się dużych mas lodu w rejon Portu Gdańsk, Przekopu Wisły i w kierunku Mierzei Wiślanej.
Rys. 1. Mapa zlodzenia Bałtyku obrazująca polskie wybrzeże (Źródło: IMGW.)
Rys. 2. Ruch lodu na Zatoce Puckiej w dniu 13 lutego 2021 roku ok. godz. 1300 LT (Źródło: opracowanie na podstawie mapy BHMW 4151/Sz.)
Fot. 1. Lód stały na akwenie Zatoki Puckiej widziany z m. Rewa w dniu 13 lutego 2021 r. o k. godz. 1300 LT (Źródło: fot. C. Dyrcz.)
Fot. 2. Odrywające się kry lodowe od lodu stałego i przylepy lodowej w Zatoce Puckiej (Źródło: fot. C. Dyrcz.)
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
16 stycznia 2021 roku na Mierzei Helskiej w Jastarni na brzegu Zatoki Puckiej zaobserwowano charakterystyczne formy lodu morskiego jakimi są kule lodowe. To rzadkie, wyjątkowe i interesujące zjawisko na polskich wodach Morza Bałtyckiego. W ostatnich dniach stycznia 2014 roku kule lodowe widziane były nieomal w tym samym miejscu. Średnica tych kul wynosiła 15 cm. Jak powstają te malownicze formy lodu morskiego? Hipotetyczny mechanizm ich tworzenia obrazuje załączony schemat na rys. 1.
W minionych latach zjawisko tworzenia się kul lodowych było szczególnie widoczne na trzecim co do wielkości Wielkim Jeziorze Amerykańskim, całkowicie słodkowodnym jeziorze Michigan. Tam ich średnica osiągnęła 25 cm, a waga wynosiła 22 kg.
Fot. 1. Lodowe kule powstałe na jeziorze Michigan w dniu 21.02.2013 r.
(Źródło: fot. L. Olmsted.)
Fot. 2. Kule lodowe rozmieszczone na wschód od mola w Jastarni (01.02.2014 r.)
(Źródło Fot. C. Dyrcz.)
Fot. 3. Kule lodowe rozmieszczone na zachód od mola w Jastarni (16.01.2021 r.)
(Źródło Fot. J. Kohnke.)
Rys. 1. Hipotetyczny mechanizm tworzenia się kul lodowych w 2014 r.
W schematycznie przedstawionym hipotetycznym mechanizmie powstawania kul lodowych na rys. 1. uwzględniono następujące czynniki mające wpływ na powstanie tych form lodu:
Zjawisko kul lodowych nie ma znaczenia w procesie prowadzenia nawigacji, gdyż występuje ono najczęściej na linii styku ląd – morze (ocean).
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
W godzinach porannych 19 listopada 2020 roku nad Gdynią zostało zaobserwowane zjawisko „virga”. Virga jest opadem, który nie dociera do powierzchni ziemi, a paruje lub sublimuje zanim opadnie. Powyższe zjawisko ma miejsce podczas gdy dolna część atmosfery ma niską wilgotność.
Opracował: Czesław Dyrcz.
13 listopada 2020 roku można było zaobserwować ciekawe ukształtowanie frontu okluzji nad terytorium Polski. Początkowo front sięgał również Niemiec i Danii, gdzie następował jego zanik. Front przybrał kształt półokręgu. Interpretacja zdjęć z radarów meteorologicznych mogłaby wskazywać na powstanie zakłóceń referencyjnych radaru w Rębiechowie, jednakże zdjęcia satelitarne przedstawiają okrężnie ukształtowane chmury niskie i średnie. Kształt chmur odpowiada przemieszczaniu się frontu okluzji wraz z płytką zatoką niżową znad Morza Bałtyckiego.
Opracował: Czesław Dyrcz.
W dniu 28 października 2020 roku o godz. 0300 UTC irlandzka pława pomiarowa M6, zakotwiczona ok. 200 mil morskich na zachód od Irlandii, zarejestrowała maksymalną wysokość fali wynoszącą 29,883 m. Fala została wygenerowana przez ex-huragan Epsilon i była największą jaka kiedykolwiek pojawiła się u wybrzeży Irlandii.
Rys. 1. Widok pławy pomiarowej M6 (pława ODAS 62095)
(Źródło: The Irish Marine Data Buoy Observation Network.)
Rys. 2. Pozycja zakotwiczenia pławy pomiarowej M6 (ODAS 62095)
(Źródło: The Irish Marine Data Buoy Observation Network.)
Rys. 3. Zarejestrowana przez pławę M6 maksymalna wysokość fali wynosząca 29,883 m
(Źródło: The Irish Marine Data Buoy Observation Network.)
Fala wyjątkowa (czasem nazywana falą fenomenalną lub monstrualną) jest to fala morska o wysokości znacznie większej niż typowe fale w danych warunkach pogodowych. Osiągają wysokość sięgającą 30 metrów i są bardzo niebezpieczne dla jednostek pływających. Wśród ludzi morza istnieją opowieści o tak olbrzymich falach, które występują pojedynczo i tak jak się pojawiają, to znikają. Monstrualna fala została po raz pierwszy, w sposób niebudzący wątpliwości, zmierzona na platformie wiertniczej Draupner na Morzu Północnym w dniu 1 stycznia 1995 roku u wybrzeży Norwegii (rys. 4).
Rys. 4. Pierwsza oficjalnie zarejestrowana fala monstrualna o wysokości znacznej ok. 18 m na platformie Draupner w dniu 1 stycznia 1995 roku (Źródło: opracowanie na podstawie Taylor P.H., The shape of the Draupner wawe of 1st January 1995.)
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
W dniach od 6 listopada 2020 roku Polska znajduje się pod wpływem układu barycznego wysokiego ciśnienia o wartości 1037 hPa (1200 UTC 06.11.2020 r.). Centrum wyżu znajdowało się na SW poza granicami Polski. Układom wyżowym towarzyszy zwykle bezchmurna pogoda i niska wilgotność, natomiast w tzw. „zgniłych wyżach” pogoda zgoła jest niżowa. Całkowite zachmurzenie, duża wilgotność, obniżona widzialność, możliwość wystąpienia mżawki lub deszczu, a niskie chmury towarzyszą tego typu układom. „Zgniłe wyże” występują w naszych szerokościach geograficznych w okresie jesiennym i wiosennym. Często występowaniu „zgniłego wyżu” towarzyszy zjawisko smogu. Charakterystyczną cechą tych układów jest stabilna i wyrównana temperatura w dzień jak i w nocy. „Zgniłe wyże” mają również negatywny wpływ na samopoczucie.
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
Szwedzki fotoreporter Christian Åslund zestawił kilka zdjęć lodowców na Spitsbergenie (Svalbard) wykonanych przez Norweski Instytut Polarny ok. 100 lat temu z własnymi zdjęciami tych samych miejsc z 2003 roku. Różnice są widoczne. Można zauważyć, iż zdjęcia Åslunda są obrazem drastycznego wpływu zmian klimatycznych na Arktykę. Biorąc pod uwagę fakt, że te zdjęcia zostały wykonane w 2003 roku, można sobie wyobrazić, że dziś ten stan jest znacznie gorszy. “To, co dzieje się w Arktyce, rozprzestrzenia się na całym świecie”, zauważa Åslund.
Źródło: zdjęcia Christian Åslund i Norweski Instytut Polarny.
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
Medikan (Medicane), to śródziemnomorski układ niżowy podobny do cyklonu tropikalnego, czy huraganu. Medikan jest raczej rzadkim zjawiskiem meteorologicznym charakterystycznym dla akwenu Morza Śródziemnego.
14 września 2020 r. nad Zatoką Wielka Syrta zaczął się rozwijać układ niżowy z tendencją szybkiego rozwoju, powoli przemieszczający się na północny zachód z prędkością wiatru około 50 kilometrów na godzinę. Do 15 września prędkość wiatru wzrosła do 65 km/h przy minimalnym ciśnieniu 1010 hPa. Układ otrzymał nazwę Ianos. Aktualna temperatura wody na tym akwenie wynosi od 28 do 30 °C, co daje warunki rozwoju zjawiska. Obecne modele przewidują kierunek północno-wschodni przemieszczania się układu i osiągnięcie zachodnich wybrzeży Grecji w najbliższym czasie (17-18 września 2020 r.). Układowi towarzyszy sztormowy wiatr i ulewny deszcz mogący powodować powodzie.
Rys. 1. Trasa przemieszczanie się medikanu Ianos w dniach 14-17.09.2020 r. (Źródło: opracowanie na podstawie map analizy MetOffice.)
Rys. 2. Mapa analizy synoptycznej z 17.09.2020 r. godz. 0000 (Źródło: Instytut Meteorologii i Gospodarki Morskiej.)
Rys. 3. Zdjęcie satelitarne obrazujące położenie i warunki zachmurzenia medikanu Ianos z 17.09.2020 r. godz. 1030 (Źródło: Zoom Earth EUMETSAT.)
Opracowanie: Czesław Dyrcz.
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW – PIB) w komunikacie prasowym Warunki termiczne w Polsce w grudniu 2019 r. z dnia 10 stycznia 2020 roku poinformował, iż średnia obszarowa temperatura powietrza w grudniu 2019 roku wyniosła 3,2°C i była wyższa od średniej wieloletniej temperatury dla tego miesiąca (klimatologiczny okres normalny 1981–2010) o 3,6°C. Zgodnie z kwantylową klasyfikacją warunków termicznych ubiegły miesiąc należy więc zaliczyć do miesięcy ekstremalnie ciepłych. Warunki termiczne w poszczególnych regionach kraju również zostały sklasyfikowane jako ekstremalnie ciepłe.
Fot. 1. Grudniowy widok z akademickiego okna
Grudzień 2019 r. był 3. najcieplejszym grudniem od roku 1951 i trzecim z najcieplejszych grudni w XXI wieku. Najcieplejszy grudzień wystąpił w roku 2006, kiedy średnia temperatura powietrza dla obszaru Polski wynosiła 5,9°C. Z kolej najchłodniejszy wystąpił w 1969 roku, kiedy średnia obszarowa temperatura powietrza wynosiła zaledwie –6,1°C.
IMGW – PIB informuje, że największy wzrost temperatury powietrza występuje na obszarze Pojezierzy (1,8°C w stosunku do 1951 roku), najsłabszy zaś w Karpatach (0,9°C).
Biorąc pod uwagę wyniki dla grudnia, IMGW – PIB stawia stwierdzenie, że rok 2019 był najcieplejszym rokiem w Polsce od 1951 roku i najprawdopodobniej najcieplejszym od połowy XIX wieku.
Obserwowane zmiany temperatury powietrza wywoływane globalnym ociepleniem w dużym zakresie obejmują obszary polarne półkuli północnej naszego globu, co jest widoczne na mapie obserwowanych zmian temperatury w latach 1970 – 2017 wydanej przez Instytut Alfreda Wegenera (rysunek 1). Na tej mapie obszar Polski charakteryzuje się wzrostem temperatury powietrza w przedziale od +1,0 do +2,00C, co pokrywa się z danymi IMGW – PIB.
Rysunek 1. Obserwowane zmiany temperatury powietrza w latach 1970 – 2017 (Źródło: Instytut Alfreda Wegenera.)
Początek 2020 roku charakteryzuje się również wysokimi temperaturami, brakiem śniegu i zlodzenia Zatoki Puckiej, co o tej porze roku nie jest normalnym stanem.
Fot. 2. Przyroda w styczniu 2020 roku
Fot. 3. Zatoka Pucka bez lodu
Opracowanie i zdjęcia: Czesław Dyrcz.
W godzinach popołudniowych 18 maja 2019 roku nad portem Gdynia zaobserwować można było zjawisko mgły adwekcyjnej. To jeden z rodzajów mgieł klasyfikowanych ze względu na warunki powstawania. Mgła adwekcyjna zwana również napływową powstaje w wyniku napływu (adwekcji) wilgotnej masy powietrza w następujących przypadkach:
Powietrze poprzez kontakt z podłożem stopniowo osiągając temperaturę punktu rosy tworząc mgłę. Przypadek z dnia 18 maja 2019 roku, to napływ ciepłej i wilgotnej masy powietrza nad chłodne wody Zatoki Gdańskiej w cyrkulacji niżowej, gdy centrum niżu znajdowało się nad Alpami (L 1002hPa). Docierające nad port Gdynia masy ciepłego i wilgotnego powietrza przemieszczały się na swojej drodze ponad chłodnymi wodami Zatoki Gdańskiej (sytuacja zobrazowana na rysunku obrazującym kierunek napływu ciepłych mas powietrza wykonanym na podstawie mapy Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej Nr 4151/Sz).
Opracowanie i zdjęcia: Czesław Dyrcz.
